Дін посткеңестік Орталық Азияның халықаралық қатынастарындағы саясат пен идеологияның құралы ретінде
DOI:
https://doi.org/10.26577/IRILJ113120267Аннотация
Бұл мақала дінді Орталық Азияның посткеңестік бес мемлекетінің халықаралық қатынастарындағы саясат пен идеологияның құралы ретінде талдайды. Зерттеу Қазақстан, Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан және Түрікменстанның сыртқы саяси мақсаттарға жету, биліктің идеологиялық негіздерін нығайту және жаһандану мен трансұлттық діни ықпал жағдайында халықаралық позициялау үшін діни факторды қалай инструментализациялайтынын қарастырады. Теориялық тұрғыдан алғанда, жұмыс діни дипломатия, «жұмсақ күш» және зайырлылық тұжырымдамаларына сүйенеді, бұл діннің кеңестік дәуірдің маргиналды элементінен көпфункционалды саяси және идеологиялық ресурсқа айналуын көрсетеді. Дінді Орталық Азия режимдері билікті заңдастыру, ұлттық бірегейлікті құру, қауіпсіздік дискурсы арқылы авторитарлық бақылауды негіздеу және халықаралық аренада символдық капиталды құру үшін пайдаланады. Салыстырмалы талдау саясат пен идеологиядағы дінді инструментализациялаудың әртүрлі модельдерін анықтайды. Қазақстан конфессияаралық диалогты «жұмсақ күш» пен халықаралық беделдің құралы ретінде пайдаланады. Өзбекстан экономикалық және дипломатиялық пайда алу үшін Ислам мәдени мұрасын қамтамасыз етеді. Тәжікстан діни бақылауды авторитаризмнің идеологиялық негіздемесі ретінде қолданады. Қырғызстан діни дискурсты бақылау үшін әртүрлі саяси күштердің бәсекелестігін көрсетеді. Түркіменстан дінді оқшауланудың жеке идеологиясына біріктіреді. Зерттеу көрсеткендей, дінді саясат, идеология және халықаралық қатынастар құралы ретінде пайдалану ерекшелігі тарихи тәжірибемен, саяси режимнің сипатымен, қоғамның этно-діни құрылымымен және әр мемлекеттің геосаяси жағдайымен анықталады.
Түйін сөздер: дін, саясат, идеология, халықаралық қатынастар, Орталық Азия, дінді инструменталдау, діни дипломатия, жұмсақ күш, посткеңестік трансформация.
