Аймақтық бірегейліксіз аймақтық идея ма? Орталық Азиядағы ұлттық нарративтер және регионализмнің шектері

С.М. Парпиев; А.Р. Утегенова; Ж.Д. Кошербаев

doi:10.26577/.v115i3.1631

Авторлар

С.М. Парпиев https://orcid.org/0000-0002-6031-3522 ##orcid.unauthenticated##
А.Р. Утегенова https://orcid.org/0009-0007-8960-3527 ##orcid.unauthenticated##
Ж.Д. Кошербаев https://orcid.org/0000-0002-1187-9837 ##orcid.unauthenticated##

DOI:

https://doi.org/10.26577/.v115i3.1631

Аңдатпа

Зерттеу жұмысы Орталық Азиядағы ынтымақтастықтың нығаюы неліктен орнықты аймақтық бірегейліктің қалыптасуына ұласа бермейтінін қарастырады. Зерттеудің мақсаты Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Түрікменстан және Өзбекстанның ұлттық нарративтері ортақ аймақтық «Біздің» қалыптасуына қаншалықты жағдай жасайтынын және қандай шектеулер туғызатынын анықтау. Тұжырымдамалық және талдамалық сипаттағы жұмыс конструктивизм, ұлт қалыптастыру, бірегейлік пен регионализм жөніндегі ғылыми әдебиетті сыни тұрғыдан қорытуға сүйенеді. Ресми мәлімдемелер мен саяси бастамалар талдауды нақтылайтын мысалдар ретінде пайдаланылып, дербес эмпирикалық негіз ретінде қарастырылмайды. Аймақ идеясы, регионализм және аймақтық бірегейлік ұғымдарының айырмашылықтары анықталып, өзара байланысы кеңестік ұлттық-аумақтық құрылымдар, ұлттық тарихи нарративтер мен қазіргі ынтымақтастық тәжірибесі негізінде талданады. Ортақ тарихи-мәдени мұраға саяси мән беріліп, ол өзара мойындау мен тұрақты қоғамдық байланыстар арқылы жаңғырғанда ортақ тиесілілік сезіміне негіз болатыны тұжырымдалады. Ұлттық егемендік пен еуразиялық, түркілік, парсытілді, исламдық және өзге байланыстар аймақтық бірегейліктің қалыптасуына міндетті түрде кедергі келтірмейді. 2017 жылдан кейінгі консультативтік тетіктер аймақтың дербес әрекет ету мүмкіндігін кеңейткенімен, ортақ бірегейліктің де сондай дәрежеде орныққанын дәлелдемейді. Зерттеудің ғылыми үлесі регионализмнің шектерін бірлескен әрекет пен ортақ саяси қауымдастыққа тиесілілікті өзара мойындау арасындағы алшақтық арқылы түсіндіруден көрінеді. Бұл шектер ұлтүстілік ықпалдастықтың жеткіліксіздігімен ғана өлшенбейді. Зерттеу халықтың аймақпен бірегейлену деңгейін бағаламайды. Алдағы уақытта элиталардың аймақ туралы түсініктерін қоғамдық көзқарастармен салыстырып, трансшекаралық байланыстар мен күнделікті өмірдегі ортақ тиесілілік сезімінің көріністерін зерделеу ұсынылады.

Түйін сөз: Орталық Азия; аймақтық бірегейлік; ұлттық нарративтер; регионализм; аймақ идеясы.

Автор өмірбаяндары

С.М. Парпиев

Парпиев Сырым Маратович – PhD, старший преподаватель кафедры международных отношений и мировой экономики (Алматы, Казахстан, e-mail: parpiyev.syrym@gmail.com).
А.Р. Утегенова

Утегенова Айлуна Рахметовна – т.ғ.к., Халықаралық қатынастар және әлемдік экономика кафедрасының ассистент-профессоры, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті (Алматы, Қазақстан, e-mail: utegenova.a@kaznu.kz).
Ж.Д. Кошербаев

Кошербаев Жан Дуйсенбекович – т.ғ.к., Халықаралық қатынастар және әлемдік экономика кафедрасының ассистент-профессоры (Алматы, Қазақстан, e-mail: kosherbaev.zhan@gmail.com).