Тарихи байланыстар, қазіргі ынтымақтастық және болашақ перспективалар негізінде Өзбекстан–Үндістан қатынастарын қайта бағалау
DOI:
https://doi.org/10.26577/.v115i3.1625Аңдатпа
Өзбекстан мен Үндістан арасындағы қатынастар ғасырлар бойы қалыптасқан өркениеттік сабақтастық пен қазіргі кезеңдегі серпінді ынтымақтастықты ұштастыратын өзіндік сипатқа ие. Ұлы Жібек жолы арқылы орныққан сан ғасырлық байланыстар екі халық арасындағы сауда-саттық, мәдениет, дін, өнер және зияткерлік дәстүрлер салаларындағы өзара ықпалдастықтың дамуына негіз болды.
1991 жылы Өзбекстан тәуелсіздік алғаннан кейін екіжақты қатынастар жаңа кезеңге қадам басты. Бұл кезең ресми дипломатиялық қатынастардың орнығуымен, институционалдық ынтымақтастықтың нығаюымен және стратегиялық диалог аясының кеңеюімен ерекшеленді.
Мақалада қырғи-қабақ соғыс аяқталғаннан кейінгі кезеңде Өзбекстан–Үндістан қатынастарының даму үдерісі қарастырылып, саяси-дипломатиялық байланыстарға, экономикалық әріптестікке, қауіпсіздік саласындағы ынтымақтастыққа, сондай-ақ мәдени және білім беру байланыстарына ерекше назар аударылады. Сонымен қатар Үндістанның Өзбекстандағы фармацевтика, ақпараттық технологиялар, денсаулық сақтау, білім беру, энергетика және адами капиталды дамыту салаларындағы ықпалдастығының кеңеюі сараланады. Өзбекстанның Үндістанның Орталық Азия бағытындағы саясатында алатын орнына да мән беріледі.
Зерттеуде екі елдің көпжақты ынтымақтастық тетіктері аясындағы өзара іс-қимылы, соның ішінде Шанхай ынтымақтастық ұйымы (ШЫҰ) шеңберіндегі әріптестігі де талданады. Аталған ұйым аясында Өзбекстан мен Үндістанның өңірлік тұрақтылықты нығайту, терроризмге қарсы іс-қимыл және орнықты дамуды қамтамасыз ету мәселелеріндегі мүдделері өзара сабақтасады.
Мақалада Өзбекстан–Үндістан қатынастарының тарихи негіздері зерделеніп, олардың саяси, экономикалық, мәдени және қауіпсіздік салаларындағы қазіргі ынтымақтастығы талданады. Зерттеу ортақ тарихи мұраның бүгінгі екіжақты қатынастардың сипаты мен мазмұнына ықпалын сақтап отырғанын, ал қалыптасып келе жатқан жаңа геосаяси және экономикалық жағдайлар XXI ғасырда екі ел арасындағы әріптестікті одан әрі тереңдетуге қолайлы мүмкіндіктер туғызатынын көрсетеді.
Түйін сөздер: Ұлы Жібек жолы, өркениеттік байланыстар, Орталық Азия, қазіргі дипломатия, стратегиялық әріптестік.
