Халықаралық ғарыш құқығы шеңберінде төмен Жер орбитасындағы ірі жерсеріктік топтамаларды парамилитарлық мақсатта пайдалануды реттеу

Аңдатпа

Бұл мақалада ірі төмен Жер орбитасындағы спутниктік топтамаларды квазиәскери пайдалану нәтижесінде туындайтын реттеушілік дилемма қарастырылады. Мақалада халықаралық ғарыш құқығының бес негізгі құралы Ғарыш туралы шарт, Ай туралы келісім, Жауапкершілік туралы конвенция, Тіркеу туралы конвенция және Құтқару туралы келісім ғарыш қызметінің негізгі құқықтық шеңберін әлі де қамтамасыз етіп отырғанымен, әскери операцияларды қолдауы мүмкін заманауи коммерциялық спутниктік топтамалардың құқықтық салдарын толық қамтымайтыны негізделеді. Негізгі мәселе тек ғарыш кеңістігінің тікелей милитаризациясында ғана емес, сонымен қатар формалды түрде азаматтық ғарыш инфрақұрылымының байланыс, бейнелеу, нысананы дәлдеуді қолдау және жердегі қақтығыстармен байланысты өзге де функциялар үшін барған сайын кеңінен қолданылуында жатыр. Мақалада бірнеше реттеушілік олқылықтар айқындалады: бейбіт пайдалану қағидатының абстрактілі сипаты, жаппай қырып-жою қаруына қатысты тыйымның тар шеңбері, қосарлы мақсаттағы объектілерге қатысты белгісіздік, консультациялық рәсімдердің әлсіздігі, міндетті юрисдикциялық дауларды шешу тетігінің болмауы, жеке операторларға жауапкершілік жүктеудің күрделілігі, сондай-ақ физикалық емес немесе жанама залал үшін өтемақы көлемінің шектеулілігі. Сонымен қатар мақалада тіркеу тәжірибесі мен ғарыш қауіпсіздігі саласындағы қазіргі ұлттық саясаттар бұл олқылықтарды жоймағаны көрсетіледі. Осы негізде мақала ірі төмен Жер орбитасындағы спутниктік топтамалар қырғи-қабақ соғыс кезеңінде әзірленген шарттық нормалар мен жеке компаниялар, әскери сұраныс және қосарлы мақсаттағы технологиялар қалыптастырып отырған қазіргі ғарыш қызметі арасындағы құрылымдық сәйкессіздікті айқындайды деген қорытындыға келеді.
Түйін сөздер: ірі төмен Жер орбитасындағы спутниктік топтамалар, квазиәскери пайдалану, халықаралық ғарыш құқығы, ғарыш кеңістігін бейбіт мақсатта пайдалану, құқықтық реттеу.