Орталық Азиядағы өңірлік тұрақтылық тұжырымдамасының эволюциясы: геосаяси теңгерімдеуден бейімделмелі дипломатияға дейін
DOI:
https://doi.org/10.26577/irilyj.v114i2.1602Аңдатпа
Бұл мақала 2001-2025 жылдар аралығында Орталық Азияға қатысты «өңірлік тұрақтылық» ұғымының мазмұны мен динамикасын нақтылайды. Өңірлік дискурс пен сыртқы саясат тәжірибесінде тұрақтылықты геосаяси теңгерім мен сыртқы қауіпсіздік кепілдіктерінің нәтижесі ретінде түсіндіруден, тұрақтылықты ынтымақтастық институттары мен «бейімделмелі дипломатия» қолдайтын басқарылатын үдеріс ретінде ұғынуға қарай бетбұрыс болғаны көрсетіледі. Бейімделмелі дипломатия бұл жерде қауіп-қатерлер мен мүмкіндіктер конфигурациясы өзгерген жағдайда басымдықтарды, коалицияларды және халықаралық режимдерді алдын ала қайта баптауға мүмкіндік беретін сыртқы саяси басқарудың құралдары мен рәсімдерінің жиынтығы ретінде анықталады. Әдіснамалық тұрғыдан зерттеу салыстырмалы-тарихи талдау мен құжаттарды талдауға, сондай-ақ автордың бейімделмелі дипломатияны сегіз индикатор арқылы операционализациялауына сүйенеді: институционалдық байланыстылық, көпвекторлы саясат, бастамашылдық, шекарааралық өзара іс-қимыл, стратегиялық коммуникациялар, мәдени дипломатия және дағдарысқа қарсы бейімделгіштік. 2001–2025 жылдарға кезеңдеу ұсынылып, әр кезеңдегі тұрақтандырудың басым тетіктері салыстырылады. Практикалық қорытынды: өңірлік тұрақтылықтың орнықтылығы «қатаң» теңгерімдерден гөрі институционалдық үйлестіру сапасына, жобаларды іске асырудың жүзеге асырмалылығына және мемлекеттердің өзгерістерді алдын ала басқару қабілетіне көбірек тәуелді.
Түйін сөздер: Орталық Азия; өңірлік тұрақтылық; бейімделмелі дипломатия; институционалдық байланыстылық; көпвекторлы саясат; шекарааралық өзара іс-қимыл; стратегиялық коммуникациялар; мәдени дипломатия; дағдарысқа қарсы бейімделгіштік; сыртқы акторлар.
