Стратегическая устойчивость Транскаспийского международного транспортного маршрута в условиях геополитической нестабильности и региональной конкуренции держав

К.И. Байзакова; Ф.Т. Кукеева; Ф.К. Жанаштай

doi:10.26577/IRILJ113120262

Авторлар

К.И. Байзакова Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0003-3016-4113
Ф.Т. Кукеева Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0000-0003-4570-5680
Ф.К. Жанаштай Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан https://orcid.org/0009-0007-9427-4940

DOI:

https://doi.org/10.26577/IRILJ113120262

Аңдатпа

Мақала өсіп келе жатқан геосаяси тұрақсыздық пен өңірлік бәсекелестік жағдайында Транскаспий халықаралық көлік маршрутының (ТХКМ) стратегиялық тұрақтылығын талдауға арналған. Тақырыптың өзектілігі Орталық Азияны Еуропамен байланыстыратын дәстүрлі маршруттарға стратегиялық балама ретінде ТХКМ-нің өсіп келе жатқан рөлімен айқындалады, бұл Қазақстанды Еуразияның өзгермелі геосаяси кеңістігіндегі негізгі транзиттік торапқа айналдырады.

Зерттеудің мақсаты сыртқы саяси факторлардың маршруттың сенімділігі мен тұрақтылығына әсерін кешенді бағалау, сондай-ақ оның бәсекеге қабілеттілігін арттыруға мүмкіндік беретін бейімделу тетіктерін анықтау болып табылады. Жұмыстың жаңалығы геосаясат, халықаралық қатынастар және көлік логистикасын біріктіретін пәнаралық тәсілде жатыр, бұл саяси тәуекелдер мен инфрақұрылымның жұмыс істеуі арасындағы байланысты тереңірек ашуға мүмкіндік береді.

Әдістеме маршруттың тұрақтылығының саяси-экономикалық детерминанттарын және негізгі актерлердің – Қытай, Ресей, ЕО, Түркия, Иран және АҚШ мүдделерін қамтитын жүйелік және салыстырмалы талдауға негізделген. Транскаспий халықаралық көлік бағыты Ресей мен Иран арқылы өтетін баламалы маршруттармен, сондай-ақ Қазақстанның институционалдық бастамалары мен инвестициялық жобаларымен салыстырылды.

Қорытындылай келе, көпжақты ынтымақтастықты кеңейту, логистикалық процестерді цифрландыру және көлік байланыстарын әртараптандыруды қоса алғанда, маршруттың стратегиялық тұрақтылығын нығайту бойынша ұсыныстар тұжырымдалды.

Түйін сөздер: Транскаспий халықаралық көлік маршруты, стратегиялық орнықтылық, Орталық Азия, Қазақстан, көлік дәліздері, геосаясат.

Автор өмірбаяндары

К.И. Байзакова, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан

Байзакова Куралай Иртысовна – т.ғ.д., профессор, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетіндегі халықаралық қатынастар және әлемдік экономика кафедрасы (Алматы, Казахстан, e-mail: kbaizakova@mail.ru).
Ф.Т. Кукеева, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан

Кукеева Фатима Тураровна – т.ғ.д., профессор, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, халықаралық қатынастар және әлемдік экономика кафедрасы (Алматы, Казахстан, e-mail: fturar@mail.ru).
Ф.К. Жанаштай, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы, Қазақстан

Жанаштай Фатима Кенжебекқызы – Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ халықаралық қатынастар және әлемдік экономика кафедрасыныңPhD докторанты (Алматы, Казахстан, e-mail: zhanashtayf@mail.ru).